Türk Havacılık Sanayii’nin Önderi NURİ DEMİRAĞ

0
244

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları inşaatının ilk müteahhitlerinden olan Nuri DEMİRAĞ aynı zamanda Türk Havacılık Tarihinin en önemli isimlerindendir. Türkiye’de ilk uçak fabrikasının kuruluşundan, ilk yerli paraşüt üretimine kadar birçok ilki gerçekleştiren DEMİRAĞ, özellikle havacılık alanında gerçekleştirdiği çalışmalar ve başarıları ile anılır.

Nuri Demirağ, 1886 yılında Sivas‘ın Divriği ilçesinde doğar. Babası Mühürdarzade Ömer Bey ve annesi Ayşe Hanım’dır. 1889 yılında henüz üç yaşında iken, babası Ömer bey yaşamını yitirir. Ortaöğrenimini Divriği Rüştiye Mektebi’nde tamamlayan DEMİRAĞ, mezun olduktan sonra aynı okulda öğretmen yardımcısı olarak bir süre görev yapar. 17 yaşındayken, Ziraat Bankası’nın açtığı sınavda başarı gösterir ve bankanın Kangal Şubesi’nde göreve başlar.

1906-1909 yılları arasında Erzurum bölgesinde yaşanan kıtlık döneminde Nuri Bey, depolarda bulunan buğday ve tahılları kendi inisiyatifini kullanarak halka uygun bedelle satar ve ihtiyaçlarını karşılamalarına yardımcı olur. DEMİRAĞ hakkında, bu nedenle soruşturma açılmış olsa da sonrasında aklanır.

 

1910 yılında, Maliye Bakanlığı’nın açtığı sınavı kazanan Nuri DEMİRAĞ, İstanbul Beyoğlu Gelirler Müdürlüğü’ne atanır. Maliye’nin her alanında önemli görevlerde bulunarak çok genç yaşta Maliye Müfettişliğine kadar yükselir. DEMİRAĞ, müfettişlik görevi ile Maliye’nin Kurtuluş Şubesi’ni denetlediği esnada, orada bulunan işgalcilerin hakaretlerine maruz kalır. Kendi ülkesinde yaşadığı bu durumu içine sindiremeyen Nuri DEMİRAĞ, memuriyetinden istifa ederek ayrılır. Bu istifanın ardından ticaret hayatına atılır. DEMİRAĞ ticari yaşamına, yabancıların tekelinde olan sigara kâğıdı üretimine girerek başlar. Çok az miktardaki birikimi ile Eminönü’nde küçük bir dükkânda ilk Türk sigara kâğıdı yapımını başlatan DEMİRAĞ, ürettiği sigara kâğıdına “Türk Zaferi” adını verir. Memleketin içinden geçtiği o zor dönemlerde bu marka Nuri DEMİRAĞ’a, büyük kazanç elde ettirir.

Cumhuriyet’in ilanından sonra Fransızlar, yapımını üstlendikleri demiryolu faaliyetlerini durdurur. Yarım kalan bu işi milli bir vazife olarak benimseyen ve demiryolu yapımına talip olan DEMİRAĞ, tapu dairesinde mühendis olan kardeşi Abdurrahman Naci Bey’i de memurluktan istifa ettirerek onunla birlikte demiryolu müteahhitliğine başlar. Çok dağlık ve kayalık arazide balyozlarla dağları delerek tünel açmak zorunda kalmalarına rağmen işlerini zamanında tamamlayan Nuri DEMİRAĞ ve ekibi, Türkiye’nin 10 bin km’lik demiryolu ağının 1250 km’lik bölümünün inşasını gerçekleştirir. Üstlendikleri bu sorumluluk ve elde ettikleri başarının ardından 1934 yılında Nuri Bey’e Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından “DEMİRAĞ” soyadı verilir.

1930’lu yıllarda Türk Hava Kurumu’nun düzenlediği kampanya ile her ilden toplanan paralar ve iş adamlarının bağışlarıyla bir uçak satın alınmaya ve bu uçağa da o ilin veya o şahsın ismi verilmeye başlanır. 1932 yılında Nuri DEMİRAĞ’a da böyle bir teklif iletilir. Kendisine gelen teklif karşısında DEMİRAĞ; “Benden bu millet için bir şey istiyorsanız en mükemmelini istemelisiniz. Mademki bir millet tayyaresiz yaşayamaz öyleyse bu yaşama vasıtasını başkalarının lütfundan beklememeliyiz. Ben bu uçakların fabrikasını yapmaya talibim” diyerek uçak yapım işine gireceğini ifade eder. Bu amaçla 1936 yılında Beşiktaş’ta, Nuri Demirağ Uçak Atölyesi’nin temeli atılır. Deneme uçuşlarını yapabilmek için Yeşilköy’deki Elmaspaşa Çiftliği’ni satın alan Nuri DEMİRAĞ, üzerine de büyük bir uçuş sahası, hangarlar ve uçak tamir atölyesi yaptırır. Uçuş sahası, Avrupa’nın o dönem en büyük havalimanı olan Amsterdam Havalimanı büyüklüğündedir. Bu alan, günümüzde Uluslararası İstanbul ATATÜRK Havalimanı olarak kullanılmaktadır.

Nuri Demirağ Uçak Atölyesi’nde 1936 yılında, Türkiye’nin ilk uçak mühendislerinden Selahattin Reşit ALAN’ın teknik liderliğinde ilk tek motorlu uçak üretimi gerçekleşir ve uçağa Nu.D-36 adı verilir. Bu başarıyı 1938’de Nu.D-38 adlı çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı ile 1939’da Türkiye’nin ilk yerli paraşüt üretimi takip eder.

1938 yılında Türk Hava Kurumu, 65 adet planör satın 

 

almak için sipariş verir ve bu sipariş çok kısa bir sürede tamamlanarak teslim edilir. Sipariş edilen NuD-36 adlı 24 adet eğitim uçağı da tamamlanır ve deneme uçuşları İstanbul’da gerçekleşir. THK, sipariş edilen uçakların teslimi için Eskişehir’de bir kez daha test uçuşu yapılmasını talep eder. Bu test için Selahattin Reşit Alan 1938’de, Nu.D-36 uçağıyla piste iniş yaparken, çevredeki hayvanlar havalimanına girmesin diye pistte açılan hendeği göremez ve hendeğe düşer. Reşit ALAN bu kazada hayatını kaybeder. Kazadan sonra Türk Hava Kurumu Nuri DEMİRAĞ’a verdiği uçak siparişlerini iptal eder. DEMİRAĞ konuyu mahkemeye taşır. Fakat bilirkişilerin olumlu rapo

 

r yazmasına karşın mahkeme THK lehine sonuçlanır. Bu dönemde yurtdışından gelen uçak siparişleri engellenir ve ayrıca, uçakların yurtdışına satılamaması için bir de kanun çıkartılır. Elde kalan uçaklar ise hurdacıya satılır. Bu sebeple sipariş alamayan fabrika 1944 yılında kapanır. Davayı kaybettikten sonra Nuri DEMİRAĞ’ın, fabrikanın tekrar açılması yönünde yaptığı girişimler sonuçsuz kalır ve fabrika bir daha açılmaz.

Nuri DEMİRAĞ, 1920 yılında Mesude Hanım ile evlenir. Bu evlilikten Galip ve Kayı Alp adlı iki oğlu, Mefkure, Şukufe, Süveyda, Süheyla, Gülbahar ve Turan Melek adlarında 6 kızı olur. DEMİRAĞ, 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul’da, şeker hastalığı nedeni ile 71 yaşında hayatını kaybeder ve İstanbul’da Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilir.

 

  • Seri Üretim olarak 1936’da ilk Türk uçağını yaptı.
  • Ankara’nın doğusuna ilk demiryolunu yaptı.
  • İlk yerli paraşütü yaptı.
  • 1922’de ilk Türk sigara kâğıdını üretti. Bursa’da Sümerbank’ın Merinos fabrikasını kurdu.
  • İstanbul Boğaz’ına özel köprü yaptırmayı projelendirdi.
  • İlk şehir ve köy planlarını hazırladı.
  • Karabük’te demir ve çelik fabrikasını kurdu.
  • İzmit’te selüloz fabrikasını kurdu.
  • Sivas’ta çimento fabrikalarını kurdu.
  • İstanbul’daki büyük hal binasını yaptı.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here