TÜRK ASTRONOMİ VE MATEMATİK BİLGİNİ: ALİ KUŞÇU

0
1068

Ali Kuşçu, İstanbul’un eskiden belirlenmiş olan 60 derecelik boylam değerini düzelterek 69 derece, enlemini ise 41 derece 14 dakika olarak hesapladı.

ürk – İslam dünyasının büyük astronomi ve kelam âlimi olan Ali Kuşçu, 1403 yılında Semerkant’ta doğmuştur. Asıl adı Ali Bin Muhammedî olan Ali Kuşçu’nun babası, ünlü Türk Sultanı ve astronomu Uluğ Bey’in kuşçusu olması sebebiyle aile, “Kuşçu” lakabını almıştır. XV. yüzyılda Timur İmparatorluğu’nun ve Osmanlı İmparatorluğu’nun astronomu, matematikçisi ve dil bilimcisi olarak alanında büyük hizmetler veren Türk kökenli büyük bir bilgin olarak dünyaya adını duyurmayı başaran Ali Kuşçu, 1474’te İstanbul’da vefat etmiştir.

Timur Devleti’nin dördüncü sultanı olan Uluğ Bey’in döneminde, bilim alanında yapılan çalışmalar neticesinde Semerkant, dünyada ciddi şekilde yankı uyandıran bir bilim merkezi haline dönüşmüştür. Kuşçu da çocukluktan itibaren bilimsel alanlara yönelmiş, bu doğrultuda çalışmalar gerçekleştirmiştir. Matematik ve gök bilimi alanlarında büyük gayretlerle çalışmalar yapan Kuşçu, dönemin ileri gelen bilim adamları olan Uluğ Bey, Birsalı Kadızade Rumi, Muinudin Kaşı ve Gıyazeddin Cemşid’in talebesi olmuştur.

Gençlik yıllarının başında, talebesi olduğu büyük bilim adamlarına layık olacak şekilde, ilim bilgisini artırmak amacıyla Kirman vilayetine gitmek için yola çıkmıştır. Kirman vilayetini karış karış dolaşan ve ilim bilgisini artırabileceği her kapıyı çalan Ali Kuşçu, “Hall-ü Eşkar-i Kamer”, “Ay Safhalarının Açıklaması” ve “Şerh-i Tecrid” adlı eserlerini bu vilayette tamamlamıştır. Kirmandaki çalışmalarını tamamladıktan sonra Semerkant’a dönen Ali Kuşçu, tamamlamış olduğu eserleri Uluğ Bey’e armağan etmiştir. Eserlerini inceleyen ve çok beğenen Uluğ Bey, çalışmalarını takdir etmiş ve devamı için desteklemiştir. Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmed Han’ın hükümdarlığında da Ayasofya’da müderris, yani profesör olarak göreve başlamış, matematik ve astronomi alanında dersler vermiştir. Ayasofya Medresesi (üniversitesi) müderrisliğine getirildikten sonra, Osmanlı Devleti’nin ilk matematik ve astronomi hocası unvanını kazanan Ali Kuşçu, özellikle astronomi ve matematik konularında çağının sınırlarını aşacak kadar önemli eğitim – öğretim çalışmalarında bulunmuş ve üniversitenin programlarını yeniden düzenlemiştir. İstanbul’un boylamını, eskiden belirlenmiş olan 60 derecelik değeri düzeltip 69 derece, enlemini de 41 derece 14 dakika olarak saptamıştır. Ayrıca Fatih Camisi’nde de yapmış olduğu bir güneş saati bulunmaktadır. İstanbul’un coğrafi özelliklerini inceleyerek enlem ve boylam bilgilerini hesaplayan, güneş saatleri yapmış olan Ali Kuşçu, verdiği derslerle de devletin birçok kademesi tarafından ilgiyle takip edilmiştir.

Ali Kuşçu medreselerde öyle bilinçli, çalışkan bir nesil eğitmiştir ki; bu nesil, varıyla yoğuyla kendisini ilime adamış, devletlerinin yücelmesi için çabalamış ve Osmanlı Devleti’nin adeta beyin takımı olmuştur. Bu neslin Osmanlı Devleti’ne katkıları, ilerleyen yıllarda Osmanlı Devleti’nin bilim alanında ürettiği çalışmaların niteliksel ve niceliksel bakımdan incelenmesiyle anlaşılabilmiştir.

Ali Kuşçu’nun astronomi ve matematik alanında yazmış olduğu iki önemli eseri vardır. Bunlardan birisi; Otlukbeli Savaşı sırasında bitirip, zaferden sonra Fatih Sultan Mehmed’e sunulduğu için “Fethiye” adı verilen astronomi kitabıdır. “Fethiye” üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde gezegenlerin küreleri ele alınmakta ve gezegenlerin hareketlerinden bahsedilmektedir. İkinci bölüm, yerin şekli ve yedi iklim üzerinedir. Son bölümde ise; yerküreye ilişkin ölçüler ve gezegenlerin uzaklıkları sunulmaktadır. Döneminde hayli etkin olmuş olan bu astronomi eseri, küçük bir el kitabı niteliğinde olup, yeni bulgular ortaya koymaktan çok medreselerde astronomi öğrenimi için yazılmıştır. Ali Kuşçu’nun diğer önemli eseri ise, Fatih’in adına atfen yazdığı ve “Muhammediye” adını verdiği matematik kitabıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here