BATLAMYUS

0
184

Yunan astronom, coğrafyacı ve matematik bilgini:

Nicolaus Copernicus, dünyanın güneş etrafında döndüğünü ispatlamadan önce Batlamyus, tarihin en büyük astronomu olarak kabul edilmekteydi.

M.S. ikinci yüzyılın başlarında yaşamış ünlü bilim adamlarından biri olan Batlamyus’un hayatı hakkında fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Yunanca adı Ptolemaios’tur ama harf uyuşmazlığı nedeniyle Ortaçağ İslam Dünyası’nda Batlamyus adıyla tanınmıştır.Batlamyus astronomi, matematik, coğrafya ve optik alanlarına katkılar sunmuş; fakat adını en çok astronomideki çalışmalarıyla duyurmuştur. Yaşadığı döneme ulaşmış olan astronomi bilgilerini sentezlemiş ve bunları Mathematike Syntaxis (Matematik Sentezi) adlı yapıtında toplamıştır. Bugün Batı dünyasında bu eser Almagest adıyla tanınmaktadır. Almagest, on üç kitaptan oluşur. Batlamyus bu eserinde, ana hatlarıyla göksel olguları anlamlandırmak maksadıyla kurmuş olduğu geometrik kuramı tanıtmaktadır. Aristoteles fiziğini temele alan bu kurama göre; evren küreseldir ve yer küre, bu evrenin merkezinde hareketsiz olarak durmaktadır. Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter, Satürn ve sabit yıldızlar Dünya’nın çevresinde, muntazam hızlarla dairesel hareketler yaparlar. Sabit yıldızlar küresi evrenin sonudur. Coğrafi araştırmalara da öncülük etmiş Batlamyus, Coğrafya adlı yapıtıyla matematiksel coğrafya alanını kurmuş ve bu kitap Kristof Kolomb’a kadar bütün coğrafyacılar tarafından kullanılmıştır. Ancak coğrafi araştırmaları yeteri kadar kapsamlı olmayan Batlamyus; iklim, doğal ürünler ve fiziki coğrafya alanına dahil olan kimi konularla hiç ilgilenmemiştir. Ayrıca başlangıç meridyenini sağlam bir şekilde belirleyememesinden dolayı da vermiş olduğu koordinatları hatalı olan Batlamyus’un, Dünya’nın büyüklüğü hakkındaki tahmini de doğru değildir. Yaşadığı dönemin önde gelen optik araştırmacılarından olan Batlamyus, daha önceki optikçilerin çoğu gibi, görmenin gözden çıkan görsel ışınlar yoluyla oluştuğu görüşünü benimsemiştir. Ancak bu yayılımın, kesikli ve aralıklı bir koni biçiminde değil de, kesiksiz ve sürekliliği olan bir piramit biçiminde olduğunu belirtmiştir. Eğer ışınlar gözden sürekli bir biçimde çıkmasaydı, nesneler bir bütün olarak görülemezlerdi. Buna rağmen, Batlamyus’un görsel piramit fikri, dönemin optik bilimcileri tarafından pek kabul görmemiştir. Katoptrik (yansıma) konusuyla da ilgilenen Batlamyus yapmış olduğu deneyler sonucunda üç prensip ileri sürmüştür:1. Aynalarda görünen nesneler gözün konumuna bağlı olarak, aynadan nesneye yansıyan görsel ışın yönünde görünür.2. Aynadaki görüntüler nesneden ayna yüzeyine çizilen dikme yönünde ortaya çıkarlar.3. Geliş ve yansıma açıları eşittir. Bu prensiplerinden ilk ikisini kuramsal, üçüncüsünü ise deneysel olarak kanıtlamış olan Batlamyus, ayna yüzeyine gelen ışının eşit bir açıyla yansıdığını göstermek için, üzeri derecelenmiş ve tabanına düz bir ayna yerleştirilmiş olan bakır bir levha kullanmıştır. Bu levhaya teğet olacak biçimde bir ışın huzmesini ayna yüzeyine göndererek, gelme ve yansıma açılarının büyüklüklerini belirlemiş ve bunların birbirlerine eşit olduğunu görmüştür. Bu deneyini küresel ve parabolik bütün aynalar için tekrarlayan Batlamyus, ulaştığı sonucun doğru olduğunu kanıtlamıştır.Batlamyus, dioptrik (kırılma) konusuyla da ilgilenmiş ve ışığın bir ortamdan diğerine geçerken yoğunluk farkından dolayı yön değiştirmesinin nedenini araştırmıştır. Bu araştırmanın sonucunda, az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçen ışının, Normal’a yaklaşarak, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçen ışının ise Normal’den uzaklaşarak kırıldığını ve kırılma miktarının yoğunluk farkına bağlı olduğunu belirtmiştir. Batlamyus ortam farklılıklarından dolayı ışığın uğradığı değişimleri, aynı zamanda kırılma kanununu da içerecek şekilde deneysel olarak göstermeye çalışmış ve çeşitli ortamlardaki (havadan cama, havadan suya ve sudan cama) kırılma derecelerini gösteren kırılma cetvelleri hazırlamıştır. Fakat verdiği değerler küçük açılar dışında tutarlı olmadığı için kırılma kanununu elde edememiştir. Mısır’da dünyaya gelen Batlamyus, hayatının büyük bir bölümünü İskenderiye’de geçirdi. O dönem İskenderiye, Roma’ya bağlı olan Mısır eyaletinin başkentiydi. Antik Yunanca konuşmayı ve yazmayı iyi derecede bilen Batlamyus, aynı zamanda bir Roma vatandaşı olduğu için ayrıcalıklı bir statüye sahipti. Nicolaus Copernicus, dünyanın güneş etrafında döndüğünü ispatlamadan önce Batlamyus, tarihin en büyük astronomu olarak kabul edilmekteydi. Eseri bu süreç boyunca Batı dünyasının evrenle ilgili en önemli başvuru kaynağı olarak değerlendirildi. 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here