Geçmişten Bugüne Pazarlamanın Evrimi

0
223

Bu sayıdaki yazımızda geçmişten günümüze pazarlamanın evrim sürecini ele alacağız. Geçmişte nasıl yöntemler izleniyordu? Günümüzde pazarlama süreçleri nasıl ilerliyor? Bu soruların cevaplarını bulmaya çalışacağız.

Küçük de olsa hemen herkesin hakkında fikir sahibi olduğu pazarlama, doğru ürünü doğru zamanda, doğru fiyatlandırma ile doğru yerde kullanıcıya sunmayı sağlayan bir bilimdir. Buradaki tanımlamada pazarlamayı özellikle “bilim” olarak niteledim ki bu tartışma hep var olmuştur. Pazarlama bilim midir yoksa sanat mı? İçerisinde birçok araştırma, tez, deneyim ve kanıtlanmış teorilerin bulunduğunu göz önünde bulundurursak pazarlama bence başlı başına bir bilimdir. Ayrıca burada değinmeden geçmek istemediğim bir konu da özellikle ülkemizde yapılan yanlışlardan bir tanesi, pazarlamanın satış ile sıklıkla karıştırılması konusu. Bu nedenle organizasyon şemaları, kartvizitler veya kişisel özgeçmişlerde çoğunlukla satış ve pazarlama ile başlayan unvanlar görebilirisiniz. Oysaki satış, pazarlamanın kapsadığı faaliyetlerden sadece bir tanesidir. Dolayısıyla her iki kavramın da birbirinden çok farklı anlamlar taşıdığını belirtmekte fayda var.

Gelelim asıl konumuza… Pazarlamanın evrim yolculuğu nasıl gerçekleşmiştir? Geçmişten günümüze dünya üzerinde birçok pazarlama faaliyetinin yürütüldüğü bu yolculukta her zaman farklı materyallerin karşımıza çıktığını görebiliriz. 1800’lü yılların sonu ve 1900’lü yılların başında yani henüz rekabetin olmadığı dönemlerde pazarlama faaliyetine ihtiyaç duyulmamıştır. Burada esas olan ürünün var olmasıydı ki ürünün var olması bile aslında kullanıcıya ulaşmak için yeterli bir unsurdu. Dikkat edilmesi gereken unsurlar ise uygun maliyet ve doğru fiyatlandırma idi. Tabi bu süreç çok uzun sürmedi. Ürünlerin muadillerinin oluşması, nüfus artışı, üretim ekipmanlarının gelişmesi, lojistiğin kolaylaşması vb. birçok nedenle işletmeler artık rekabet için yeni pazarlar oluşturma ihtiyacı hissettiler. Evet yeni pazarlar oluşacak ama o pazarda nasıl var olacaklardı? İşte burada pazarlama faaliyetleri devreye girdi ve geleneksel pazarlama yöntemlerinin oluşması da böyle başladı. Artık değerli olan şey ürün değil, tüketiciydi.

Önceleri dergi, gazete vb. gibi basılı yayın araçlarını pazarlama aracı olarak kullanma fikri hakim oldu. Burada hedefleme kısıtlı ama o dönem için etkindi. Ürünü ve nasıl ulaşılabileceğini anlatan en etkin yöntemler olarak bir dönem yoğun bir şekilde kullanıldı. 1938 yılında ise dünya yeni bir iletişim aracı olarak televizyon ile tanıştı. Bu yeni iletişim aracını pazarlama faaliyetlerinde ilk kez kullanan ise bir saat firmasıydı. Reklamın televizyonda yayınlanma maliyeti, reklamın hazırlanma maliyetinden çok daha düşük rakamlara mal olmuştu. Sonraki süreçte televizyonun yaygınlaşması ile TV reklam filmleri en çok tercih edilen yayın aracı olmayı başardı. Günümüzde de televizyon, radyo, gazete vb. kanallar etkin olarak kullanılmaktadır. Ancak insan hayatına internetin girmesiyle kartlar yeniden dağıtıldı. Neden mi? Çünkü ürettiğiniz ürünü sosyolojik ve demografik olarak doğru kitleye pazarlayabileceğiniz tek mecra internettir. İnternet ile beraber yeni bir pazarlama süreci de başlamış oldu. Bu yeni sürecin adı Dijital Pazarlama. İçerik üreticileri, bloglar, arama motorları ve sosyal medya kanallarının devasa şekilde büyümesi ile dijital pazarlama faaliyetleri de büyük önem kazanmaya başladı. Artık işletmelerin doğru müşteriye, doğru zamanda, doğru fiyatla ulaşması çok kolaydı. Burada yaş, cinsiyet, dil, din, ırk vs. gibi birçok demografik unsurun yanı sıra lokasyon bazında da hedefleme yapılabilmesi en önemli faktördü.

İşletmeler bir çok farklı ürün, tanıtım, promosyon, kampanya gibi çalışmalarla bu mecralarda sıklıkla yer almaktadır. Bir tüketicinin, gün içerisinde kullandığı sosyal mecra ve arama motorlarında yüzlerce reklam, kampanya ve tanıtım görseliyle karşılaştığını düşündüğümüzde “neden bizi tercih etmeli” sorusu ön plana çıkmaktadır. Neden bizi tercih etmeli sorusunun karşılığında ise birden fazla cevap bulunmaktadır. Bunları maddeler halinde sıralayacak olursak;

– Hedef kitleye uygun mecranın belirlenmesi

– Fiyat/Performans değerlendirmesi

– Uygulanacak pazarlama taktiği

– Özgün içerik planlaması

Bu kriterlerin sağlıklı bir süreç yönetimi ile uygulanması halinde alınan etkileşim ve dönüşümlerin de aynı doğrultuda verimli olduğunu raporlamanız mümkün olur.

Özetle pazarlamanın evrimi, son yüzyıl içerisinde kullanılan iletişim ve medya araçları ile birlikte şekillenmiştir. Bu süreç zarfında odak noktanın ise, üründen tüketiciye doğru kaydığını gözlemleyebiliriz. Bundan sonraki süreçte ise yapay zekaların kullanıldığı, nöro pazarlama stratejilerinin daha da geliştirildiği bir dönemin bizi beklediğine dair ön görüde bulunmak mümkündür. Bu gelişmelerle birlikte artık tüketici hiçbir dönemde olmadığı kadar değerlidir!

Bir sonraki sayımızda pazarlama sürecinde kullanılan etkili taktikleri ele alacağız.

Volkan ÇOBAN

AKINSOFT Pazarlama Koordinatör Yardımcısı

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here