TÜRK FİZİKÇİ VE MATEMATİKÇİ PROF. DR. FEZA GÜRSEY

0
15
TÜRK FİZİKÇİ VE MATEMATİKÇİ PROF. DR. FEZA GÜRSEY

1993 yılında Ankara’da kurulan Türkiye’nin ilk bilim merkezine adı verilen, İstanbul Üniversitesi’nde Cahit Arf, Fikret Kortel gibi bilim insanları ile birlikte ders ve seminerler gerçekleştiren Feza Gürsey, konform grup ve kuaterniyonların rölativiteye uygulanması üzerinde çalışmalar yaptı.

Feza Gürsey, 7 Nisan 1921 günü Anadoluhisarı Otağtepe’de askeri doktor Reşit Gürsey ve kimyager Remziye Hisar’ın ikinci çocukları olarak İstanbul’da doğdu. Annesi Kurtuluş Savaşı’na geleceğin gençlerini yetiştirmek üzere Adana’da öğretmenlik, Reşit Gürsey ise Ankara’da doktorluk yaparak katıldı. Bu dönemde anneannesi ve teyzeleri ile yaşayan Feza Gürsey ilkokula Paris’te Jeanne d’Arc okulunda başladı ve o yıllarda öğretmenlerinin hayranlığını kazandı. Türkiye’ye dönmek zorunda kaldığında annesi tarafından Galatasaray Lisesi’nin ilkokul 3. sınıfına yatılı olarak yazdırıldı. 1940 yılında Galatasaray Lisesi Fen Bölümü’nü yerli, yabancı tüm hocalarını etkileyerek birincilikle bitiren Feza Gürsey lisede Fizik öğrenmeye karar vermişti.

1944 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik-Matematik Bölümünde lisans eğitimini tamamladı. Mezuniyetinin ardından İTÜ’de asistan olarak çalıştığı dönemde açılan Milli Eğitim Bakanlığı sınavını kazandı ve Londra Üniversitesi Imperial College’da Prof Dr. H. Jones danışmanlığında doktora çalışmalarına başladı. 1950 yılında Kuaterniyonların Alan Denklemlerine Uygulanması adlı tezi ile Imperial College Matematik Bölümü’nde doktorasını tamamladı. 1950-1951 yılları arasında Cambridge Üniversitesi’nde genel rölativite, konform grup ve kuaterniyonlarla ilgili araştırmalar gerçekleştirdi.

1951 yılı sonunda Kandilli Rasathanesi’nde zaman servisinin quartz saatlerinin çalıştırılmasında görevlendirileceği için iki ay süreyle Greenwich Rasathanesi’nde pratik yaptıktan sonra yurda dönmesini belirten bir yazı ile İstanbul’a geri çağrıldı. İstanbul’a dönüşünün ardından İstanbul Üniversitesi Tatbiki Matematik kürsüsüne asistan olarak atandı. 1952 yılında kendisiyle birlikte fizik asistanlığı yapmakta olan Suha Pamir ile evlendi ve bu evlilikten Yusuf isminde bir çocukları oldu. Askerlik görevini yaptığı esnada aynı zamanda Doçentlik Tez’ini hazırladı ve 1953 yılında sınavı geçerek Doçent unvanı aldı. 1954 yılında ise İstanbul Üniversitesi Tatbiki Matematik kürsüsüne Doçent olarak atandı. İstanbul Üniversitesi’nde Cahit Arf, Fikret Kortel gibi bilim insanları ile birlikte ders ve seminerler gerçekleştiren Feza Gürsey, konform grup ve kuaterniyonların rölativiteye uygulanması üzerinde çalışmalar yaptı.

1955 yılında İstanbul Üniversitesi Teorik Fizik Kürsüsünde doçent olan ve 1957 yılında Atom Enerjisi Komisyonunun bursu ile ABD’de Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’na giden Feza Gürsey burada Prof. W. Pauli ile çalışmalar yaptı. Pauli ile çalışması ve Pauli’nin ona verdiği değer diğer fizikçiler tarafından da fark edilmesini sağladı. 1961 yılına kadar Princeton, Columbia, Berkeley, Brookhaven gibi merkezlerde gerçekleştirdiği çalışmalarla önemli fizikçilerin dikkatini çekmiş ve ismini duyurmuştur. Feza Gürsey, tanınan ünlü bir bilim insanı olduğu bu dönemde 1961 yılında Türkiye’ye geri döndü. Prof. Erdal İnönü’nün ısrarları ve uğraşları sonunda, İstanbul Üniversitesi’nden ayrılarak yeni kurulan Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Teorik Fizik Bölümü’nde Profesör olarak çalışmaya başladı. ODTÜ’de sürdürdüğü görevi sırasında fizik alanında yapılan son çalışmaları takip edebilmek için kısa süreli izinlerle Princeton ve Yale Üniversiteleri’ne gitti. O yıllarda fizik bölümünde okuyan öğrenciler, asistanlar ve diğer hocalar Feza Gürsey’in ODTÜ’ye getirdiği Nobelli ve Nobelsiz dünyanın önde gelen fizikçilerini yakından tanıma ve dinleme şansını yakaladılar.

1968 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü alan, 1974 yılına kadar ODTÜ’de ve Yale Üniversitesi’nde dönüşümlü olarak öğretim üyeliği görevine devam eden Feza Gürsey, sayısız öğrenci yetiştirdi ve etkin bir araştırma grubu kurdu. O dönemdeki ODTÜ rektörlüğünün bu dönüşümlü görev sürecini uygun görmemesi üzerine sadece Yale Üniversitesinde çalışmalarını sürdürdü. 1974 yılında Yale Üniversitesi’nde kürsü başkanlığına getirilen Feza Gürsey 1991 yılında emekli olarak Türkiye’ye döndü ve Boğaziçi Üniversitesi Emeritus Profesörü oldu. Yaşadığı rahatsızlık nedeniyle tedavi için tekrar ABD’ye dönmek zorunda kalan Feza Gürsey, 13 Nisan 1992 yılında ABD’nin New Haven kentinde hayata veda etti.

1993 yılında Ankara’da kurulan Türkiye’nin ilk bilim merkezine adı verilen Gürsey’in kabri Anadoluhisarı Mezarlığındadır. Yayımlanmış 123 makalesi ve 2 kitabı olan Feza Gürsey, Türk Fizik Derneği ve Amerikan Fizik Derneği, Connecticut Bilimler Akademisi, Üçüncü Dünya Bilimler Akademisi (TWAS, The World Academy of Sciences, Trieste), Amerikan Fen ve Edebiyat Akademisi üyesiydi. Dünyanın yetiştirdiği seçkin bir fizikçi ve matematikçi olmasına karşın Feza Gürsey’in kültürel ilgileri tarihten edebiyata, sanatın çeşitli dallarından farklı ulusların gelenek ve göreneklerine kadar uzanan bir zenginlik göstermekteydi. Bu bakımdan aynı zamanda eşsiz bir düşün ve sanat insanıydı.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here