INOVAX: Türkiye'nin Bilim ve Teknoloji Dergisi

“Hibrit” beyin yüzleri daha hızlı tanıyor

İşlevsel olarak, insan yüzlerinin hepsi temelde aynı görünür ancak beynimiz bizim için önemli olan insanların yüzlerini tanımakta son derece hızlıdır. Yapılan yeni bir çalışma, bu hızlı hatırlamayı sağlayan, duyusal ve hafıza nöronlarının melezleri olabilecek daha önce bilinmeyen bir beyin hücresi popülasyonunu tanımladı.

Nörobilimin ilk günlerinde, tek tek nöronların tek ve karmaşık bir kavramı kodlayabileceğine dair bir hipotez ortaya çıktı. Örneğin, büyükannenizin yüzüne baktığınızda, belirli bir nöron onu anında tanımanızı sağlamak için ateşlenir. Ancak insan beynini onlarca yıl daha derinlemesine inceledikten sonra, bu süper uzmanlaşmış “büyükanne nöronlarından” hiçbiri bulunamadı.

Yeni çalışmanın baş yazarı Winrich Freiwald, “Beklenti, bunu şimdiye kadar bitirmiş olmamızdır” diyor. “Ne münasebet! Beynin tanıdık yüzleri nerede ve nasıl işlediğine dair net bir bilgimiz yoktu. Şimdi, beynin belirsiz ve az çalışılmış bir köşesinde, büyükanne nöronuna en yakın şeyi bulduk: yüz algısını hafızaya bağlayabilen hücreler.”

Ekip daha önce beynin yüz tanımada rol oynayabilecek küçük bir bölümünü tanımlamıştı. Beynin alt taraflarında bulunan ve anıların duygusal önemle dolu olduğu düşünülen zamansal kutupların içinde yer alır. Yeni çalışma için, araştırmacılar hem tanıdık hem de tanıdık olmayan yüzlere nasıl tepki verdiklerini görmek için alanları biraz daha yakından incelediler.

Ekip, diğer maymunların yüzlerinin görüntülerini incelerken iki al yanaklı maymunun zamansal kutuplarının fMRI taramalarını kullandı. Bazıları daha önce şahsen tanışmış, bazıları ise sadece ekranda ilk kez görüyorlardı. Elbette zamansal kutup bölgesindeki nöronlar, farklı yüzler için seçici olarak ateşleniyor gibi görünüyordu. Maymun yüzü daha önce yüz yüze temastan tanıyorsa, nöronlar tanıdık olmadıklarından üç kat daha güçlü ateşlenir. Bu başarıyı da neredeyse anında gerçekleştirdiler.

Ekip, bunun tam olarak büyük bir nöron olmadığını söylüyor, çünkü hızlı hatırlamaya yardımcı olan bütün bir hücre grubu. Ancak işlevsel olarak şimdiye kadar bulunan en yakın şey ve daha da önemlisi, hibrit nöronların ilk kanıtı olabilirler. Duyusal hücreler gibi uyaranlara hızlı tepki verirler, ancak aynı zamanda önceki deneyimlerin anılarını da saklarlar. Freiwald, “Bunlar çok görsel, çok duyusal hücreler ama hafıza hücreleri gibi. Duyusal ve hafıza alanları arasında bir bağlantı keşfettik.” Diyor.

Şaşırtıcı bir şekilde, çalışmanın giderek artan çevrimiçi dünyamız için de etkileri olabilir. Maymunlara ekranda aynı yüzler defalarca gösterildiğinde bile, nöronlar gerçek dünyada karşılaştıkları kadar güçlü ateşlenmediler. Araştırmanın ilk yazarı Sofia Landi, “Bu, birini şahsen tanımanın önemine işaret edebilir. Günümüzde sanal olma eğilimi göz önüne alındığında, bir ekranda gördüğümüz yüzlerin, yüz yüze tanıştığımız yüzlerle aynı nöronal aktiviteyi uyandırmayabileceğini belirtmek önemlidir.” Diyor.

Gerçekleştirilecek çalışmalar, bu hayati yeteneğin beyinde nerede gerçekleştiğini belirlememize yardımcı olabilir.

Mobil Sürümden Çık