INOVAX: Türkiye'nin Bilim ve Teknoloji Dergisi

Küresel Çip Krizi Nereye Gidiyor?

Dünyada daha önce benzeri görülmemiş bir çip krizi yaşanıyor. Kriz sebebiyle bilgisayar, otomobil, cep telefonu ve içerisinde çip bulunan elektrikli ev aletleri gibi birçok ürünün üretimi durma noktasına geldi. Savunma sanayi alanında kritik öneme sahip çip tedariği sorunu üretimlerin aksamasına yol açarken, dikkatler yaşanan krizin ne zaman çözüleceğine çevrildi.

ABD, Çin, Japonya ve Tayvan gibi dünyanın en büyük çip üreticileri son günlerde sıkça konuşulan çip üretim kriziyle karşı karşıya. Yaklaşık 2 yıldır tüm dünyada etkisi devam eden Covid-19’un bu kriz üzerindeki etkisi oldukça büyük. Ülkelerde uygulanan karantina ve kısıtlamalar nedeniyle insanlar evlerinde daha fazla vakit geçirmek zorunda kaldı ve bu durum tablet, bilgisayar, telefon ve oyun konsolları gibi farklı pek çok elektronik ürünün satışında patlama yaşanmasına neden oldu.

Çoğu insanın pandemi sürecinde gıda stoğu yapması gibi pek çok firmanın da çip stoğu oluşturması sorunun temelinde yatan etkenlerden olurken ABD başta olmak üzere bazı ülkelerin Çinli şirketlere uyguladığı yaptırım çip krizinin daha da büyümesine neden oldu. Bu durum çip üretiminde kullanılan en küçük bileşenlerde de fiyat artışı yaşanmasına sebep olurken bu artış buzdolabından mikro dalga fırına, cep telefonundan diğer tüm elektronik ürünlere zincirleme bir şekilde yansıdı.

Krizin yansımalarının görüldüğü bir diğer sektör ise otomotiv sektörü.

Gelişen teknolojiyle birlikte elektronik aksamları artan otomobillerde artık daha fazla çipe ihtiyaç duyuluyor. Hibrit ve elektrikli araç üretiminin son yıllarda artmasıyla birlikte otomotiv endüstrisinde elektronik ürünler daha fazla kullanılır hale geldi. Öyle ki fren sistemlerinden yakıt tasarrufu yapan motorlara kadar pek çok alanda çipler kullanılabiliyor.

Kriz nedeniyle birçok otomobil şirketi daha az karlı araçların üretiminde azaltmaya gitti. Ayrıca yaşanan pandemi nedeniyle 2020 yılında birçok otomobil üreticisi fabrikalarını kapattı. Toyota, Volkswagen, Nissan ve Subaru gibi firmaların yanı sıra Amerika merkezli General Motors ve Ford Motor da üretimlerini azaltan markalar oldu. Ancak geçtiğimiz yıl otomobil satışları beklenenden çok daha yüksek bir oranda gerçekleşti ki bunda yaşanan pandemi sürecinde insanların toplu ulaşım araçlarını kullanmaktan çekinmeleri sebebiyle bireysel araç sahibi olma düşüncesinin etkisi büyük.

Asya ülkelerindeki yetersiz yatırım, yaşanan çip krizinin önemli bir nedeni. Dünya genelindeki çip üretiminin büyük bir bölümü Japonya, Çin, Güney Kore ve Tayvan gibi Asya ülkelerinde gerçekleştiriliyor. Bu ülkelerde yapılan çip üretimine gerekli yatırımın yapılmaması, 5G teknolojilerine ve bilgisayarlara olan talebin beklenenden daha fazla olması da bu sorunun ana nedenleri olarak değerlendiriliyor.

Kriz nasıl aşılacak?

Çip üretimi gerçekleştirmek üzere fabrikaların kurulması milyarlarca dolar yatırım yapılması demek. Kısa vadede bu yatırımların gerçekleşmesi zor bir ihtimal olacağı gibi ayrıca çiplerin test mekanizmalarının kurulması ve mevcut fabrikaların kapasitelerinde artışa gidilmesi en az bir yıllık bir süreç gerektirir.

Geçtiğimiz günlerde konuya ilişkin açıklamalarda bulunan ABD Başkanı Joe Biden, ülkesindeki çip üretiminin artırılması amacıyla 37 milyar dolarlık bir kaynak sağlanacağını belirtti. ABD’de kısa bir süre içinde dört yeni üretim merkezi kurulması planlanıyor. Son yılların üretim devi Çin ise Batılı ülkelere olan teknoloji bağımlılığını azaltmak amacıyla çip üretiminde büyük çaplı teşvikler verileceğini açıklamıştı. Geçtiğimiz haftalarda Çin Yarı İletkenler Endüstrisi Birliği, dünyada daha önce benzeri görülmemiş bir çip krizi yaşandığını duyurmuştu.

Tasarım ve üretim süreci oldukça karmaşık olan çipler için kapsamlı bir Ar-Ge ve yüksek oranda sermaye gerekiyor. Ham ve rafine petrol ile araçların ardından çipler dünyada en çok ticareti yapılan 4’üncü ürün konumunda. Dünya genelinde tüketimin yüzde 25’ini gerçekleştiren ABD ve Çin ise bu alanın en büyük pazarları.

Üretim kapasitesinin büyük bir bölümü çeşitli açılardan yüksek düzeyde gerilime sahip Çin ve Doğu Asya bölgesinde yoğunlaşıyor. Bu bölgelerde yaşanabilecek doğal afet, altyapı sıkıntıları veya küresel çatışmalar sonucunda çip tedariğinde ciddi sorunlar oluşabileceğine dikkat çeken uzmanlar, tedarik zincirini daha dayanıklı hale getirmek ve bu teknolojilere küresel çapta erişimi kolaylaştırmak adına iş birliği yapılması gerektiğini belirtiyor.

Konu üzerine araştırmalarda bulunan Yarı İletken Endüstrisi Derneği (SIA) ile Boston Consulting Group’un açıkladığı rapora göre, önümüzdeki 10 yılda çiplere yönelik artan talebin karşılanabilmesi için küresel çapta Ar-Ge ve sermaye harcamalarına yaklaşık 3 trilyon dolarlık yatırım yapılması gerektiği belirtiliyor.

Rapora göre, elektronik tasarım otomasyonu, çip tasarımı ve gelişmiş üretim ekipmanları gibi yoğun Ar-Ge gerektiren faaliyetlerde ABD başı çekerken Doğu Asya ise teşviklerle desteklenen büyük sermaye yatırımlarının yanı sıra sağlam altyapıya ve nitelikli işgücüne erişim gerektiren yonga imalatında öne çıkıyor.

Şirketlerin yapay zeka, nesnelerin interneti veya otonom araçlar gibi alanları ve uygulamaları güçlendirmek amacıyla giderek artan oranda ve özel nitelikte çipler geliştirmek için yıllık 90 milyar doların üzerinde Ar-Ge yatırımı yapması gerekiyor. Bu rakam, dünya çapında yapılan satışların yaklaşık yüzde 20’sine eşdeğer.

Bu alan özelinde yakın bir zaman içerisinde karşılaşılabilecek bir diğer sorun da nitelikli çalışan istihdamı.

Nitelikli çalışan yoğun ve özel bir Ar-Ge faaliyeti gerektiren bu sektör için kritik derecede önemli. Sektörün gelecek yıllarda yüksek nitelikli çalışan sıkıntısı riskiyle karşı karşıya olduğu değerlendiriliyor. Şu an itibariyle nitelikli istihdam sektörün faaliyetleri açısından büyük bir sorun oluşturmasa da yakın gelecekte hızlı ve aralıksız inovasyonun sürdürülebilmesini önemli ölçüde aksatabileceği kaydediliyor.

Bu doğrultuda küresel tedarik aksamalarına yönelik risk faktörlerine karşı ülkelerce teşvik programlarının uygulanması gerektiğine vurgu yapılırken, Ar-Ge ve teknoloji standartları konusunda küresel ticareti ve uluslararası iş birliğini güçlendirmek adına gerekli adımların atılması gerektiği belirtiliyor.

Tüm bu belirtilenler doğrultusunda ülke olarak hem teknolojik dışa bağımlılığı azaltmak hem de katma değeri yüksek ürünler üretmek ve ihraç edebilmek adına gerekli atılımları yapmalıyız. Giderek daha zorlu hale gelen küresel rekabet koşullarında bizlerin yaşanan bu gelişmeleri, değişim ve dönüşümleri uzaktan izlemek gibi bir lüksümüz yok.

Sonuç itibariyle son günlerde yaşanan Covid-19 salgınının da etkisiyle tüm dünyada büyük sorun haline gelen çipler, dünya ekonomisinde önemli bir yere sahip.

Dijitalleşen dünyanın olmazsa olmazı olan çiplerin üretim sürecinde yaşanan kriz otomotiv sektörü de dahil olmak üzere tüm elektronik ürünlerde kendini hissettirirken üretici firmalar büyük bir artış yaşanan talebi karşılayabilmek için yoğun çaba sarf ediyor.

Pek çok sektörde üretimlerin aksamasına neden olan krizin milyarlarca dolarlık zarara yol açacağı değerlendirilirken, sektör temsilcileri ve uzmanlar yaşanan çip krizinin kısa sürede aşılamayacağını belirtiyor.

Mobil Sürümden Çık